De gemeente Napels heeft sinds een jaar of vijftien een afvalprobleem. De stortplaatsen voor huisvuil zijn vol, omdat de maffia ze stiekem heeft volgestort met bedrijfsafval. In de streek staat één vuilverbrander. Maar die doet het niet goed. En kan de stroom troep ook niet aan.

De oplossing ligt voor de hand. En die leek er ook te komen, toen de Vereniging Afvalbedrijven in augustus meldde dat er een deal om 248 duizend ton te importeren, voor ongeveer 12 miljoen euro. Een win-winsituatie.

Maar zo simpel ligt het niet. De deal is bijvoorbeeld nog lang niet beklonken. Na het aanvankelijke enthousiasme volgde radiostilte. Napels kan namelijk kiezen. Naast de groep Nederlandse vuilverbranders (veelal in handen van gemeenten) is bijvoorbeeld ook de commerciële afvalverwerker Van Gansewinkel Groep in de race voor de deal. Maar er zijn ook kapers op de kust. De gemeente Oslo heeft twee centrales die nog wel wat brandstof kunnen gebruiken, ook Noorse collega´s hunkeren naar het vuilnis.

Dat is niet zo gek: niet alleen krijgen ze geld om het afval te verwerken, er zijn ook nog eens inkomsten uit de stroom die wordt opgewekt. Bovendien zijn er de laatste jaren zoveel afvalenergiecentrales gebouwd dat er in Noord-Europa een vuilnistekort is. Dat wordt versterkt door het feit dat steeds meer afval wordt gerecycled.

Ook in Nederland is flinke overcapaciteit, blijkt uit antwoorden van staatssecretaris Atsma van Milieu aan SP-Kamerlid Paulus Jansen. In Nederland kan jaarlijks 7 miljoen ton afval worden verbrand, maar er is maar 6 miljoen ton. Er is dus plek zat voor het Napolitaanse huisvuil. Bedrijven met moderne verbrandingsinstallaties mogen daarom afval invoeren.

Dat is een slecht plan, zegt Angelo Ferrillo van La Terra dei Fuochi (het land van vuren). Dat is een actiegroep die opkomt tegen de illegale vuilverbrandingen in de streek rond Napels. Bedrijfsafval wordt vaak langs verlaten wegen in brand gestoken, omdat dit goedkoper is dan het afvoeren. De gezondheidsproblemen zijn groot: het percentage kankerpatiënten ligt er 20 procent hoger dan gemiddeld.

„Het klinkt voor ons aantrekkelijk om het vuilnis te exporteren, maar we schieten er niets mee op”, zegt Ferrillo. „Want het grote probleem is dat hier totaal geen infrastructuur voor afval is. En die komt er ook niet als we het huisvuil in het buitenland kwijt kunnen.”

Een belangrijk probleem is de machtspositie van maffiaclans van de camorra in de afvalindustrie. Door illegale stortingen zijn huisvuilstortplaatsen overvol. En de camorra wil dit zo houden en geld verdienen aan alternatieve afvoer. Dat is ook de reden dat de Nederlandse afvalbedrijven erg omzichtig te werk gaan in de onderhandelingen met Italië. „Wij willen het afval correct verwerken”, zegt Paul Horsthuis van Twence, één van de vuilverwerkers die in de race is. Dat is de reden dat alleen zaken worden gedaan met de gemeente Napels zelf. Ook een woordvoerder van Van Gansewinkel benadrukt dit. Het risico dat dit wel gebeurt, is volgens Europol groot. De politiedienst sloeg vorige maand alarm over de infiltratie van criminelen in de afvalbranche.

Maar de camorra is niet het enige probleem, benadrukt Ferrillo. Napolitaanse politiek is minstens zo schuldig aan de bergen vuilnis. „Onze politici zijn stupide. Nu is het vuil even van de straten, maar omdat er niets fundamenteels verandert is er over een paar jaar weer een crisis. Neem de nieuwe burgemeester van Napels. Hij is nota bene gekozen omdat hij zei dat hij het afvalprobleem echt wilde aanpakken, door een nieuwe afvalenergiecentrale te bouwen. Maar zodra hij gekozen werd, verdwenen de plannen weer in de ijskast.”

De kritiek op het voornemen vuilnis te importeren komt ook uit Nederland. „Waarom moeten Nederlanders de gifstoffen inademen die vrijkomen bij het verbranden van buitenlands vuil”, vraagt Paulus Jansen zich af. Bovendien vermoedt hij dat Napels voor een dubbeltje op de eerste rang komt te zitten. „Nederlandse gemeenten betalen zowel de variabele kosten voor afvalverbranding, als de vaste kosten voor het in stand houden van de fabriek. Door de concurrentie bij de inkoop van buitenlands afval, worden daarvoor vaak alleen de variabele kosten gerekend. Zo wordt slecht gedrag ook nog eens beloond.”

De afvalbedrijven willen niet ingaan op de rekensom van Jansen. Vooral omdat er nog geen contract is. Paul Horsthuis: „Voordat dit er komt, moeten nog heel wat details worden besproken. Maar we gaan niet tegen spotprijzen werken.”