Nu na vijftien jaar weer een Elfstedentocht binnen handbereik is, loopt de koorts op tot het kookpunt. Alle ogen zijn gericht op de ijsmetingen, verslaggevers nemen post in Friesland, Twitter stroomt over en er wordt zelfs gesproken over een nieuwe nationale feestdag. Waarom slaan we zo door?

Nederlanders in het buitenland staan klaar om een vlucht naar huis te boeken, hotelkamerprijzen in Friesland gaan drie keer over de kop en in elk gesprek valt minstens een keer het woord Elfstedentocht. De koorts stijgt naar een maximum en heel het land hoopt vurig op de komst van de Tocht der Tochten. Zo ook Henk Angenent die tijdens de laatste rit op 4 januari 1997 als winnaar over de finishlijn schoot. En waarom? „Dit is een verlangen naar iets dat niet vaak voorkomt. Ook ik sta klaar om die rit weer te rijden.” De ploegleider vindt de stijgende koorts wel wat hebben. „Iedereen maakt elkaar knettergek en we lopen allemaal achter elkaar aan. Dat gebeurt nu eenmaal. En zo wordt eens een even niet gepraat over de economische crisis. Dat is hartstikke mooi toch?”

Positiviteit
Behoefte aan positiviteit is ook een van de redenen die Ineke Strouken, directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur, opnoemt als ze de collectieve drang naar de Elfstedentocht uitlegt. „De winters waren vroeger veel kouder en strenger. Veertien weken lang was echt letterlijk alles dichtgevroren. Dat was rampzalig. Maar om te overleven werd er aan die vreselijke tijd een hoop gezelligheid gekoppeld.”
Strouken vervolgt: „Schaatsen zit in onze genen. Dat doen we al eeuwenlang; in de zestiende eeuw werden er al prachtige prenten over gemaakt. In die tijd van barre kou kon er niet op het land gewerkt worden en was er veel vrije tijd. Die werd ingevuld met spelletjes op het ijs, gezellig kletsen en koek en zopie. En dat zit in ons collectieve geheugen, maakt deel uit van onze tradities. Als het sneeuwt en vriest, worden Nederlanders onrustig en willen ze naar buiten.”

Held

Strouken verwijst daarmee, net als Angenent, naar onze huidige situatie. „Nu, in tijden van financiële zorgen, hebben mensen ook behoefte aan positief nieuws.” Maar er is meer, vertelt Strouken. „De Elfstedentocht komt niet vaak voor en je bent ervoor afhankelijk van de natuur. Maar als ’ie plaatsvindt én je rijdt hem dan ben je voor altijd een held. En je hebt steevast een sterk verhaal om te vertellen. Schakel de televisie maar aan, overal zijn mensen die herinneringen ophalen en trots zijn.”
Tot slot is er nog de collectieve gezelligheid die het hele land in spanning laat wachten of de Elfstedentochtcommissie groen licht geeft. Strouken: „Het is een groot spektakel, niet een dag, maar wel twee weken lang. Mensen hebben iets om over te praten, zelfs met vreemden in de lift. En als de tocht dan echt gereden wordt, zitten we urenlang voor de buis te kijken naar schaatsende mensen in de kou. Het is echt een sociale happening.”