Samsom ziet geen bedreiging in VVD

Diederik Samsoms PvdA staat in de peilingen inmiddels gelijk met de VVD. Spannender kunnen de laatste verkiezingsdagen bijna niet. Sp!ts sprak de rijzende ster. Onder andere over publieke vijand VVD: „Inhoudelijk ligt samenwerking natuurlijk niet zo voor de hand.”

Sommige SP-stemmers zijn er bang voor dat een stem op u naar ‘Paars’ gaat. Hoe kunt u die mensen gerust stellen?
„Het moge duidelijk zijn dat de SP, en GroenLinks ook, het dichtst bij onze ideeën staat. De SP is onderdeel van de grote, linkse familie, al ben ik het op sommige punten met ze oneens. Partijen als D66 en het CDA staan al iets verder weg. Anderen sluiten nu hele blokken uit. Buma gaat de PVV, PvdA en SP niet aan een meerderheid helpen. VVD en D66 willen niet met PvdA en SP samen. Als er nog één zo’n puzzelstukje bij komt, dan wordt het een onoplosbaar geheel. Ik sluit behalve de PVV niet één partij uit. Dat hoort ook zo. Na 12 september moet er een regering komen die het land uit de crisis tilt.”

De kans is toch wel erg groot dat jullie met Mark Rutte gaan samenwerken. Hij stelt dat uw partij een gevaar is voor Nederland. Zou het u niet sieren hem in ieder geval als persoon uit te sluiten van kabinetsdeelname?
„Nee, hij zei het niet over mij, maar over de partij. Laten we daar helder over zijn. Ik constateer wel dat hij nu al een paar dagen campagne aan het voeren is door een angstbeeld van de ander te schetsen. Iedereen mag zich een overdrijving in de campagne veroorloven. Ik weet alleen niet of zijn kiezers daar blijer van worden. Maar dat is zijn probleem. Volgens mij moet je campagne voeren door te vertellen wat jij wilt met Nederland. Welke ideeën je hebt en wat je te bieden hebt.”

Nu doet u net alsof u geen fundamentele verschillen met de VVD ziet.
„Ik zie dat Nederland een gezamenlijke aanpak nodig heeft in plaats van een beleid van ‘ieder voor zich’ van de VVD. Inhoudelijk ligt samenwerking natuurlijk niet zo voor de hand.”

U weigert de VVD een bedreiging te noemen.
„Ik zie ook geen enkele bedreiging in de VVD. Het is gewoon een andere visie. Ik vind dat de Nederlandse economie de afgelopen twee jaar te ver in een recessie is weggezakt. Het consumentenvertrouwen is enorm ondermijnd. Daar heeft de VVD een groot aandeel in gehad.”

Uw partij heeft jarenlang een gebrek aan vertrouwen gehad. Hoe kan het dat jullie dat nu ineens terug hebben?
„Er zijn inderdaad tijden geweest, in 2002 vooral, waarin je beter met een zak over je hoofd de straat op kon als je PvdA’er was. Dat is nu heel anders. We hebben heel veel acties gehouden waarbij we van deur tot deur gaan om naar mensen te luisteren. Reken maar dat we bakken kritiek hebben gekregen. Maar de laatste jaren hebben we onszelf herpakt. Met name op bijvoorbeeld leefbaarheid in de wijken en integratie hebben we heel veel voor elkaar gekregen. Je ziet het ook als je terug komt in die wijken waar veel gebeurd is. De sfeer is totaal anders geworden.”

Vindt u het frustrerend dat uit onderzoek blijkt dat de helft van uw kiezers niet vanwege uw programma op de PvdA stemt maar vanuit strategische overwegingen?
„Toen ik op vijftien zetels stond, was het gevoel op straat niet anders dan nu. Er zijn duiders die zeggen dat het strategische stemmers zijn. Maar ik denk dat kiezers in de laatste weken van de campagne bewuster omgaan met politiek. Een maand geleden zaten we nog volop in de sportzomer. Mensen waren op vakantie. Politiek wordt in de laatste twee weken pas echt belangrijk. Ik merk op straat dat we het optimisme terug willen en dat mensen juist chagrijnig worden over het feit dat dit de laatste twee jaar niet gelukt is.”

Slaagt u daarin?
„Je wint geen lijsttrekkersverkiezing binnen de partij als 55 duizend mensen niks in je zien. Ik ben een romanticus over democratie. Als je 16 miljoen mensen laat kiezen, krijg je iets wat Elvis Presley ook zei: 50 million Elvis fans can’t be wrong.”

Er is ook een andere uitdrukking: '80 billion flies can't be wrong, eat shit'.
„Dit gaat over mensen, niet over vliegen. Mensen kijken naar wie je bent, maar belangrijker is wat je wilt. De eerste vraag die ik op straat krijg, is niet waar ik mijn das heb gekocht maar of de zorgpremie bij ons omhoog gaat.”

U komt heel anders over dan drie maanden geleden. Krijgen we over een paar maanden weer een nieuwe Samsom?
„Nee, ik ben ook nog steeds dezelfde. Als gewoon Kamerlid heb je andere prioriteiten en gedraag je je anders omdat dan ook het debat anders verloopt. Ik was een paar maanden geleden precies dezelfde Samsom. Nu ben ik alleen leider van een partij met de ambitie de grootste van dit land te zijn.”

Klopt het beeld van u dat u eerlijk bent?
„Ik denk het wel. Maar het is meer. Ik ben bereid om ook het moeilijke verhaal vertellen. Ik wil tegenover de partijen die roepen dat er geen cent meer naar Griekenland moet, een alternatief bieden dat zegt: ‘Dat is een loze belofte.’ Want het is ook een loze belofte. Rutte gaat de fout in door het officiële rapport over de status van Griekenland niet af te wachten. Dat zal aantonen of de Grieken zich wel of niet aan de afspraken houden. Zelfs als de conclusie is dat de Grieken zich aan alle afspraken houden, dan nog zou de vervolgconclusie kunnen zijn dat ze het net niet redden en iets meer tijd willen. En zelfs dan wil Rutte niet meer geld beschikbaar stellen. Dat is onverantwoord.”

Maar u wilt toch ook hard onderhandelingen voeren?
„Ik zeg tegen de Grieken: we controleren nu of jullie alle afspraken nakomen. Daar geven ze ook reden toe. Als er niets nodig is, dan is dat prachtig. Als er nog wel wat nodig is, ben ik bereid om daar naar te kijken. Griekenland en Nederland horen in één Europa. Als je er één uit duwt, dan is de chaos compleet.”

Eerlijkheid is een belangrijk thema voor uw verkiezingscampagne. Bent u bang dat er nog lijken uit de kast komen over uw actieverleden bij Greenpeace?
„Een geheime Greenpeace-actie is een contradictio in terminis. Het eerste dat wij deden, is een telefoontje naar de pers. Ik heb daarover niets te verbergen.”

Waarom zei u dan dat u ongeveer tien keer bent opgepakt ‘in Nederland’? U bent in Duitsland geweest, daar is een veel hardere actiecultuur.
„Zei ik in Nederland? Ik bedoelde denk ik in totaal. In Duitsland ben ik nooit gearresteerd.”

Er komt dus geen code oranje na een grondig AIVD-onderzoek?
„Daar maak ik me geen zorgen over.”

Aan uw tijd bij Greenpeace heeft u het imago van een harde onderhandelaar overgehouden.
„Nou, dat valt wel mee. Ik weet wat ik wil, dat maakt het ingewikkelder voor anderen.”

Daar kunt u het zichzelf ook moeilijk mee maken. In 2010 zat u bij de onderhandelingen over Paars Plus. De VVD werd helemaal gek van u. Ze zeiden: iedereen die aan tafel zit is prima, maar zouden jullie alsjeblieft Samsom weg kunnen halen?
„Haha, dat verhaal is vooral achteraf mooi geworden. Ik heb daar precies anderhalf uur gezeten. Net voordat ik op mijn geplande vakantie zou gaan, ging het over de kilometerheffing. Toen ik weg was, heeft Sharon Dijksma het overgenomen.”

U gaat over een week onderhandelingen in met een programma dat door het Centraal Planbureau erg zwak wordt gevonden. Hoe gaat u dat oplossen?
„De CPB-cijfers hebben inderdaad wel aangetoond dat de situatie beroerd is, maar dat geldt voor alle partijen. De harde realiteit is bij iedereen ongeveer hetzelfde. Kijk naar de werkloosheid: die staat straks bij ons op 6,4 procent, maar bij het CDA en bij D66 ook. Het verhaal erachter is belangrijker. Bij D66 en VVD nemen de inkomensverschillen toe. Het CDA pakt de gezinnen. Wij belasten banken en behouden juist de koopkracht van gezinnen.”

Die goede CPB-cijfers zijn toch ook gewoon slim rekenwerk? Dat had u ook moeten kunnen.
„Het was niet mijn doel om de beste berekeningen uit het CPB te krijgen. Ik maak alleen maar keuzes die in overeenstemming zijn met mijn idealen. Het is helemaal niet moeilijk om banen te creëren als je gewoon opschrijft dat iedereen tot zijn zeventigste moet werken. Maar ik maak die keuze niet. Ik vind wiskunde een heel leuk vak, maar ik ben uiteindelijk politicus.”