De zaterdag overleden Whitney Houston was de laatste jaren nog maar een schim van de zangeres die de traditie van de krachtige gospelzang midden jaren 80 terug naar het poppubliek bracht. Zonder haar opmerkelijke vocale prestaties zou de gemiddelde tv-talentenjacht er tegenwoordig vermoedelijk heel anders uitzien.

Twee dagen voor Whitney Houston in het bad van een hotelkamer verdronk, zong ze nog het nummer Jesus Loves Me als gast bij een concert van zangeres Kelly Price. De met een telefoon gemaakte opnames van wat haar allerlaatste optreden zou blijken, een filmpje dat al snel op internet opdook, zullen voor haar fans pijnlijk zijn om te zien. Niet omdat Houston er op de beelden speciaal ongezond of ongelukkig uitziet – ze is er wel eens erger aan toe geweest – maar wel omdat er van haar markante bulderstem niet veel meer over is dan wat hees gefluister. En juist met die iconische stem had het meisje uit New Jersey bij haar debuut in 1985 een kleine revolutie ontketend in de popmuziek: mooi kunnen zingen deed er opeens weer toe.

De meeste andere grote sterren van de jaren 80 – Madonna, Michael Jackson, Prince, Bruce Springsteen – worden immers meer bewonderd om hun clips, songschrijfkunst en het oproepen van controverse dan puur om hun vocale kwaliteit. In een The Voice-achtige sing-off zou orkaan Whitney die in haar beste jaren allemaal moeiteloos omver hebben geblazen. Muzikaal zijn haar eerste successen You give good love (in Amerika) en All at once (in de Benelux) misschien niet echt baanbrekend, maar met de gladde, kamerbrede powerballads, de op dat moment unieke stem en het prettige buurmeisjesimago breekt ze wel wereldwijd door. En wat wél revolutionair is: na Michael Jackson is Houston pas de tweede zwarte artiest die tot het dan nog erg blanke bastion MTV doordringt.

Traditie
Daarmee laat Houston een jong publiek weer kennis maken met een traditie die ze zelf van huis uit heeft meegekregen: soul en pop gemengd met gospelzang. Haar eigen moeder Cissy Houston, nichten Dionne en Dee Dee Warwick en vooral peettante Aretha Franklin – bij wie Cissy een tijdje achtergrondzangeres is – zijn haar grote voorbeelden. En hoewel Houston in haar carrière zelden religieuze onderwerpen bezingt, klinken haar eerste solonoten voor publiek wel in de kerk. Met haar krachtige galm en enorme bereik is ze ongetwijfeld een natuurtalent, en ze neemt die overdonderende vocale stijl met succes mee naar de popmuziek. Groots en meeslepende ballads als Saving all my love for you en The Greatest love of all en opzwepende dansnummers als I wanna dance with somebody, Whitney Houston zingt het tot midden jaren 90 allemaal moeiteloos de hitparades in.

Critici weet ze daar zelden mee voor zich te winnen, zeker omdat ze muzikaal steevast kiest voor veilige middle of the road-liedjes en er in al haar knappe uithalen en ingewikkelde toonladders lang niet altijd échte bezieling doorklinkt. Maar voor een hele generatie zangeressen zorgt Whitney voor een nieuw tijdperk, eentje waarin het talent van de vocalist weer minstens zo belangrijk is als de liedjes zelf. Navolgers Mariah Carey, Toni Braxton en nog wat later Christina Aguilera, ze drijven de gilletjes en andere vocale trucjes vaak zelfs nog een stukje verder door dan Houston al deed. En hun stijl vindt vervolgens weer navolging in de hausse aan tv-talentenjachten, waar veel kandidaten met hun voor de spiegel geperfectioneerde zangmaniertjes, bedoeld of onbedoeld, allemaal als Whitney Houston proberen te klinken.

Ongeleid projectiel
Dat het met Whitney zelf na haar huwelijk met Bobby Brown in 1992 langzaam de verkeerde kant op gaat, is bekend. Hoewel ze aanvankelijk nog veel succes heeft met de hoofdrol in The Bodyguard en vooral met de soundtrack ervan (met een allesverpletterende vertolking van I will always love you als uitschieter), beginnen geruchten te circuleren over drugsgebruik, eetstoornissen en een gespannen relatie met ongeleid projectiel Brown. Ze blijken vrijwel allemaal te kloppen, en hoe dat drama een braaf ogend en succesvol meisje met een kerkelijke achtergrond allemaal precies kon overkomen, is een mysterie waar de komende weken ongetwijfeld een beerput over open zal gaan.

De comeback die Whitney Houston drie jaar geleden met de nodige bombarie probeert te maken, met veel openhartige interviews, een nieuwe plaat en een nieuwe tour, is niet erg overtuigend. Album I Look to you is geen doorslaand succes en de optredens worden doorgaans slecht ontvangen of wegens ziekte of andere problemen afgeblazen. Voor een hele generatie Amerikanen blijft ze niettemin een idool, iemand wie een terugkeer aan het front zo van harte gegund is dat haar mindere prestaties nauwelijks opvallen. Ook dat is te horen op het filmpje van haar laatste publieke optreden: hoe matig ze daar ook zingt, Whitney wordt op het podium toegejuicht en omhelsd. Voor iedereen die haar stem in hoogtijdagen herinnert, blijft ze voor altijd een heldin.