Filmschool
„Daarom was de filmschool in New York ook niks voor mij”, vertelt McQueen tijdens een publiek gesprek na afloop van de vertoning in het Oude Luxor Theater. „Ik ging erheen omdat Spike Lee, Martin Scorsese en Jim Jarmusch eraan verbonden waren, maar ik bleef er uiteindelijk maar drie maanden. In die periode kwam je niet eens achter de camera te staan. Filmschool volgt een bepaalde formule, terwijl ik liever experimenteer. In de kunstwereld ben je veel vrijer, krijg je meteen een studio waar je je kunt uitleven.”

In zijn debuut Hunger, waarin Michael Fassbender een politieke gevangene speelde die zichzelf uithongert om een statement te maken, was McQueens eigenzinnige aanpak al overduidelijk. En ook in Shame doet de regisseur geen moeite om de film in een bepaald ritme te laten verlopen of een vrolijk einde eraan te breien. „Het publiek is intelligent”, stelt hij. „Ze willen niet dat alles met de paplepel wordt ingegoten, maar juist gestimuleerd worden. Het einde is ook gewoon open. Verslaving is nu eenmaal moeilijk. Je weet nooit of (hoofdpersonage) Brandon weer op die denderende trein stapt of niet. Ik hoop dat hij het redt, maar ik wilde absoluut geen Hollywood-slot.”

Verslaving
Over het ontstaan van een dergelijke verslaving geeft Shame geen inzicht. Door het opvoeren van Brandon’s emotioneel beschadigde zus Sissy (Carey Mulligan) krijgt de kijker wel het gevoel dat de jeugd van het tweetal er iets mee te maken heeft gehad. „De zus is extravert, hijzelf introvert”, legt de filmmaker uit. „Ze hebben dezelfde achtergrond, maar gaan er anders mee om. Ze lijken een seksueel verleden met elkaar te hebben, maar dat wordt niet duidelijk. Ook worden de ouders nooit genoemd. Wel wordt er gezegd dat ze ’van een slechte plek komen’. ” En weer laat McQueen de uitleg aan de kijker over. „Ik wilde express niet vertellen wat er gebeurd is. Ik vind het mooi om te zien hoe het verleden zich met het heden mengt. Het publiek pikt het vanzelf wel op.”

De bezoekers die hopen op erotiek zullen van een koude kermis thuiskomen. De seks is zo klinisch en emotieloos, dat er geen ruimte is voor opwinding. „Seksverslaafden willen controle hebben”, stelt de regisseur. „Wanneer er liefde of een relatie bij komt kijken, dan verliezen ze die controle. De verslaafde wil bepalen hoe hij seks heeft, waar en met welk standje. Intimiteit maakt hen bang.”

Seks
Shame toont extremiteiten als het om seks gaat. Om aan zijn grieven te komen, huurt Brandon hoeren in, masturbeert zich suf en zijn computer op kantoor loopt over van de porno, voor het geval de neiging te groot wordt en hij zich moet ontladen op het toilet. Ondanks dat de verslaving geheim wordt gehouden, is er in de huidige maatschappij een zekere acceptatie ontstaan. Internet, gewaagde videoclips, webcams en chatboxen hebben er toe bijgedragen dat er openlijker wordt gesproken over de seks.

„Dat was wel anders tijdens mijn jeugd in Londen”, lacht McQueen. „Mijn moeder sprak nooit over seks. Het enige wat ik over pornografie wist, had ik van de vieze plaatjes van de bovenste plank in de tijdschriftenkiosk. En die ene keer dat een klasgenootje met een pornoboekje op school kwam. Allemaal verzamelden we ons om hem heen op het schoolplein.” Nu McQueen in Amsterdam woont, kan hij er niet omheen. „Mijn dochter passeert hier in onze straat iedere dag een seksshop. Dat is moeilijk te negeren.”