Lang leve Marilyn

Waar de meeste van haar tijdgenoten allang in de vergetelheid zijn geraakt, straalt de ster van Marilyn Monroe nog even helder als altijd. Hoe komt het toch, dat Hollywoods beroemdste blondje dit weekend al een halve eeuw dood is en er geen mens is die haar beeltenis niet kent?

Een piepjonge Elton John zong het al in 1973, in het lied dat hij later herschreef voor de overleden prinses Diana: ’Your candle burned out long before your legend ever did’. Aankomende zondag, de vijftigste sterfdag van Marilyn Monroe, is die tekst nog even toepasselijk als toen.

Je hoeft anno 2012 maar een blad open te slaan en je ziet Monroe voorbij komen: Scarlett Johansson, Madonna, Lady Gaga, Taylor Swift, Gwen Stefani, Christina Aguilera; ze baseren allemaal (soms) hun look op die van de platinablonde bombshell met de rode lippen en bleke huid.

En dat is lang niet alles. Bioscoopfilm My Week with Marilyn kreeg vorig jaar twee Oscarnominaties; tv-serie Smash, over een musical gebaseerd op het leven van Monroe, is een enorm succes in de VS. Make up-fabrikant MAC komt binnenkort met een speciale Marilyn-lijn. Modehuis Dior gebruikt haar beeltenis om parfum J’adore te promoten. En uiteraard wordt er dit jubileumjaar weer een hele reeks fotoboeken, autobiografieën en romans toegevoegd aan de bibliotheek die al over haar is volgeschreven.

Monroe, zo kun je gerust stellen, is één van die zeldzame mensen die eindeloos blijft fascineren. Dat zegt ook Leendert de Jong, programmeur van het Filmhuis Den Haag, en organisator van een expositie en retrospectief over de ster. „De combinatie van extreme schoonheid en extreme tragiek, door haar trieste jeugd, moeilijke volwassen jaren en haar vroege dood, is onweerstaanbaar. Dankzij haar imago van naïef blondje zat ze bovendien in een spagaat. Als ze naar buiten trad moest ze de ultieme seksbom zijn. Maar in een interview dat ze vlak voor haar dood gaf aan Life Magazine, zei ze: ’Noem me niet dom, alsjeblieft, want dat ben ik niet.’”

Het intrigerende, vindt De Jong, is dat Monroe zo’n vat vol tegenstrijdigheid was. „Eind jaren vijftig richtte ze bijvoorbeeld haar eigen productiemaatschappij op, zodat ze zelf films kon ontwikkelen en ze niet langer afhankelijk was van de studio. Dat was voor die tijd een zeer geëmancipeerde zet. Maar in de eerste film die ze met haar bedrijf maakte, die nota bene werd geregisseerd door Laurence Olivier, speelde ze toch weer een showgirl. Waarom koos ze niet voor Shakespeare, als ze zo graag serieus genomen wilde worden?”

Aan die cocktail van roem, verleiding en raadselachtigheid wordt ook nog eens een mysterieuze dood toegevoegd: Monroe werd in de nacht van 4 op 5 augustus levenloos op bed aangetroffen door haar psychiater, die door de huishoudster was gealarmeerd. Bij de autopsie werd geconstateerd dat ze die avond veel kalmerende middelen had geslikt.

De Jong: „Er zijn genoeg mensen die er van overtuigd zijn dat Monroe zelfmoord heeft gepleegd, of zelfs vermoord is. Omdat ze door haar relatie met de president te veel wist van de Kennedy’s, bijvoorbeeld. Ik denk dat het gewoon een ongelukkige samenloop van omstandigheden was, want ze was in de zomer van ’62 net weer bezig haar leven op de rails te krijgen.”

Monroe wordt nauwelijks nog wordt herinnerd om haar werk als actrice, maar vooral om haar beeltenis. Stijlexpert Thijs Willekes: „Marilyn Monroe is een archetype geworden, het oerbeeld van de sensuele, zachte en uiterst vrouwelijke vrouw. Niet alleen door haar haar, kleding en make up, maar ook door haar manier van spreken, haar oogopslag en de manier waarop ze haar lichaam bewoog.”

Volgens Willekes is Monroe onbetwist één van de belangrijkste stijliconen van de afgelopen eeuw. „Ze belichaamt vrouwelijkheid. Daarmee ging ze tegen haar tijd in, want in de jaren vijftig werd van vrouwen verwacht dat ze terughoudend waren. Monroe maakte juist volop gebruik van haar rondingen. Ze had het lef om haar vrouwelijkheid in de strijd te gooien.”

De expositie en het retrospectief over Marilyn Monroe zijn tot 1 september te bezoeken in het Filmhuis Den Haag.