Tony Kaye wil de wereld wat mooier maken

De Britse regisseur Tony Kaye schreef geschiedenis met het rauwe neonazi-drama American History X. Maar onenigheid over de eindmontage deed hem lang twijfelen over zijn tweede speelfilmproject. Het werd uiteindelijk Detachment, een confronterende vertelling over een achterstandsschool in New York.

Hij is eindelijk zijn wilde haren kwijt, grinnikt Kaye. Vrij letterlijk zelfs: waar zijn hoofd vroeger was voorzien van lange grijze lokken en een imposante baard, resten nu nog slechts bakkenbaarden en een verder keurig geknipte coupe. En hij heeft beter leren samenwerken. Maar verder is de oude Britse ex-hippie nog even eigenzinnig als ten tijde van zijn omstreden debuutfilm uit 1998. „Het voelt niet echt als een comeback”, stelt hij. „Voor mijn gevoel ben ik nooit weggeweest. Maar het heeft een tijdje geduurd voordat ik het project had gevonden waar ik serieus mijn tanden in wilde zetten.” Tussendoor maakte Kaye nog wel een documentaire over abortus. „Ik vind dat alles wat ik maak een statement moet afgeven over een onderwerp dat de samenleving bezighoudt”, legt hij uit. „En diep in mijn hart hoop ik dat de wereld er een beetje mooier uit gaat zien door wat ik maak.”

Neonazi

American History X dateert alweer van 14 jaar geleden. Hoewel het rauwe epos over een brute neonazi die tot inkeer komt, over het algemeen goed werd ontvangen, kreeg het project toch vooral bekendheid doordat Kaye en hoofdrolspeler Edward Norton over straat rollebolden over de eindmontage. Uiteindelijk gaf de studio Norton carte blanche en werd Kaye in de nabewerking van het project afgehaald. De regisseur stapte zelfs naar de rechter toen hij van de vakbond niet zijn naam van de titelrol mocht laten verwijderen.

„Ik was een egoïstische idioot”, oordeelt de Brit nu. „Ik dacht dat de hele film om mijzelf draaide en dat ik de enige was die mocht bepalen hoe het eindresultaat er uit ging zien.” Inmiddels begrijpt de regisseur dat het zo niet werkt in Hollywood. „Niemand kan alleen een film maken. Je moet altijd samenwerken met mensen en hun advies, hun input en talent erkennen, zelfs al kan je daardoor als regisseur niet één op één maken wat je in je hoofd had. Zelfs het grootste genie maakt troep als hij niet af en toe niet eens wat tegengas krijgt.”

Acteurs

American History X leverde Norton overigens wel zijn tweede Oscarnominatie op. Kaye staat er om bekend dat hij het beste uit zijn acteurs naar boven haalt. Ook in Detachement levert hoofdrolspeler Adrien Brody onder regie van de Brit uitstekend werk. „Ik denk dat het werk van regisseurs vooral in dienst van hun acteurs moet staan.” Dat Detachement vanwege geldgebrek in twintig dagen moest worden opgenomen, deed daar niets aan af. „Ik heb veel ervaring met het draaien van commercials en muziekvideo’s. Dat is bij uitstek het soort films waarbij je in heel korte tijd mensen moet stimuleren tot maximale prestaties.”

Toch lijkt het Kaye geweldig als hij eens een speelfilm kan maken waarbij hij niet elk dubbeltje om hoeft te draaien. En die droom komt binnenkort uit: voor dit najaar staan de opnames van thriller Attachment in de planning, waarin Sharon Stone een overspelige cougar speelt. „Méér geld betekent méér mogelijkheden en dus een betere film. Al is het maar omdat je tijd hebt om te repeteren. Moet je je eens voorstellen wat Adrien in Detachment had gedaan als we niet bij de derde repetitie al hadden hoeven draaien.”